Z zapisków antykwariusza.

W Podziemiach Rynku wśród licznych zabytków archeologicznych stoją dotykowe ekrany. A na jednym z nich pięknie prezentuje się Kraków Ambrożego Grabowskiego, wspaniałego krakowskiego antykwariusza, księgarza, mola książkowego, zbieracza wszystkiego, co z Krakowem się wiązało. 

Wyobrażam sobie, jak w skupieniu siedzi przy starym biurku i przegląda stare księgi. Wokół półmrok, uginają się od książek długie półki, w kącie składana drabinka czeka aż Pan Ambroży szukać będzie czegoś na najwyższej kondygnacji. Robi się późno, za oknem dawno zapadła ciemna noc, ale praca nad przewodnikiem po Krakowie pochłania go niezmiernie. Aż nagle w starych dokumentach pojawia się nowe, nieznane nazwisko - Wit Stwosz. To dopiero informacja - odnalazł zapomniane imię autora Ołtarza Mariackiego! Tej nocy nie zasnął.

W Podziemiach możemy oglądać przepiękne ilustracyje, które ozdobiły książki napisane przez Ambrożego Grabowskiego. Część z nich wrzucam poniżej, część będzie dostępna na inlovowym (?) Facebooku. Obejrzyjcie, jak wyglądał Kraków w połowie XIX wieku.

ENG: In the museum of the Underground of the Market Square, among all the others archeological remains, you can see the views of 19. century Cracow taken from the books of Ambroży Grabowski, a book lover, owner of a bookshop, researcher. He was the one who discovered the forrgotten name of master Veit Stoss, the autor of the grand altar in St. Mary's church. On Facebook you will find all those photos, so take a chance and have a look at Cracow from the past.

inlovewithholiday

Wyjeżdżam na zasłużone wakacje. Tak, jak na zdjęciach z profilu Fotografia Krakowska - Krakowianka w podróży ;).

ENG: Finally, I'm going on holiday. Just as on the photos taken from the profile Cracow's Photography - Cracovian travelling ;).

W Krakowie i tak tylko remonty i remonty. Np. w Collegium Novum. 

In Cracow there are renovations anyway. Eg. in Collegium Novum.

A odwiedzający Kraków powinni pamiętać, żeby zrobić to w dobrym stylu, tak jak chłopaki z Kuwejtu.
And the ones visiting Cracow should remember to do it in good style, like the guys from Kuwait.

Enjoy Cracow!

There are no stupid questions.

Nie ma głupich pytań na wycieczkach. Na dzisiejszej wycieczce usłyszałam kilka pytań, które mnie trochę zaskoczyły. Co jakiś czas będę tu publikować takie pytania, może okażą się ciekawe i pomocne.

ENG: On today's tour I heard a few surprising questions. From time to time I will publish here such questions, maybe they will be useful and interesting for you as well.

Co zmieniło się w Krakowie od lat 60.?

What has changed in Cracow since the 60.?

To o tyle trudne pytanie, że nie mieszkałam wówczas w Krakowie, a co więcej, nie było mnie wtedy na świecie. Zadała je pewna Pani z Sydney, krakowianka z pochodzenia, która razem z rodzicami wyemigrowała do Australii. Od tamtego czasu wracała tu 13 razy. Pamiętała wciąż swoje mieszkanie przy Szpitalnej 36, z widokiem na Teatr, filharmonię, w której śpiewał jej ojciec, zabawy na Plantach. Pamiętała rodzinne opowieści o przedwojennej przyjaźni swojej babci z Marią Pawlikowską -Jasnorzewską. Pamiętała też niechęć Krakowian do Nowej Huty i fabryki w Skawinie. Pamiętała tak dużo, że sama odpowiedziała sobie na swoje pytanie zanim zdążyłam otworzyć usta :).

It's a difficult question as at the time I didn't live in Cracow, but what's more, I didn't live at all ;). It was asked by a woman from Sydney, Cracovian, who emigrated to Australia with her parents. Since then she came back here 13 times. She still remembered her flat at 36 Szpitalna street, overlooking the Theatre, philharmonic where her father used to sing, the fun she had in Planty garden. She remembered the stories told by her grandma about the friendship with the poet Maria Pawlikowska-Jasnorzewska. she remember the reluctance towards owa Huta and Skawina factories. She remembered so much, that she answered her own question before I managed to open my mouth :).

Co mam na myśli mówiąc, że wojna była ciężkim czasem dla Polaków, a nie tylko dla Żydów?

What did I have on mind saying, that war was difficult not only for the Jews, but also for Polish people?

Przyznam, że to pytanie bardzo mnie zaskoczyło. Nie wiedziałam, że historia drugiej wojny światowej, a właściwie świadomość nieszczęść, jakie spadły na ludzi zamyka się niekiedy w historii Holocaustu. Amerykanka, która zadała to pytanie, wydawała się naprawdę zaskoczona, kiedy opowiadałam jej o łapankach, więzieniach, obozach koncentracyjnych (że nie tylko Żydzi, ale i Polacy, Cyganie i inne nacje), przymusowej pracy, wysiedleniach, Gestapo, braku jedzenia, zamkniętych szkołach, akcji AB i innych okropnościach wojny... Mam nadzieję, że już wie, że rozumie. 

I must say, that I was shocked to hear that. I didn't know that sometimes the history of the second world war, and the awarness of the disasters, that touched people, can be understood through the Holocaust only. The American, who asked the question, was really surprise, when I told her about the raids, prisons, concentration camps (that not only Jews, but also the Poles, Gypsies and other nations), the obligatory works, displacements, Gestapo, lack of food, closed school AB action and other terrible things... I hope that know she knows and understands...

Czego się spodziewać w Krakowie w tym tygodniu?

Lata! Wreszcie lata!

ENG: What to expect in Cracow this week? Summer, finally summer!

A poza tym szykuje się kilka ciekawych wydarzeń:
And besides, some interesting events are coming up:


Przede wszystkim - WIANKI!
Noc Kupały, Noc Świętojańska... to szczególna noc w roku, przejście między wiosną a latem. Noc wróżb. W Krakowie tej nocy tradycja  połączy się z nowoczesnością . 

Jarmark Świętojański
To impreza połączona z Wiankami. Zacznie się już w piątek, 21.06., o 12 na Bulwarze Czerwieńskim - pod Wawelem.

Najedzeni Fest 
Pierwsza edycja festiwalu dla głodomorków odbędzie się w niedzielę w Hotelu Forum. Będzie najlepsze krakowskie jedzenie, warsztaty kulinarne i z pewnością wiele innych niespodzianek!

Krakowskie Spotkania Poetów

Niepromowane wydarzenie, ale czy na pewno uczta dla ducha? Sprawdź na dwóch otwartych wieczorach poetyckich 19 i 20 czerwca :). Dziś Poeci wybrali najbardziej rozpoetyzowane miejsca w Krakowie - klik.

Check out the websites, most of them have English versions :).

Urodziny! Birthday!

5 czerwca 1257 roku książę Bolesław Wstydliwy wydał przywilej lokacyjny Krakowa. Rozpoczął się nowy etap w historii miasta. Wytyczono układ urbanistyczny oparty o model szachownicy z rynkiem jako centrum miasta, który funkcjonuje do dziś. Podstawą lokacji było prawo magdeburskie, do miasta przybyli zasadźcy, którym przyznano nowo utworzony urząd wójta. Lokacja przyspieszyła rozwój gospodarczy miasta, zdecydowanie wpływając na jego dalsze dzieje.

Więcej informacji na temat Lokacji znajdziecie tu. 

ENG: On the 5th of June 1257 the prince Boleslaus the Chaste issued the foundatuion charter for Cracow. this started the whole new period of the city's history. The urban layout was designed, based on the chess-board model, with the main square as the city centre, which is still functioning. The basis for the location was the magdeburgian law, the organizers came to the city and were given the office of mayors. The foundation quickened the economic development of Cracow, having a big impact on its history.

You can find more information on this topic here.

Czego więc życzę dziś Krakowowi, w jego 756 urodziny? 

Na fali Święta Cyklicznego - mniej samochodów, a więcej rowerów, mniej spalin, a więcej dróg rowerowych, mniej smogu i więcej czystego powietrza. Poza tym więcej słońca każdego dnia!

So what can I wish for Cracow on its 756 birthday?

During the Cycling Festival - less cars, more bikes, less exhaust fumes, more bike lanes, less smog, more fresh air. Besides - more sun every day!

Jakie są Twoje życzenia?

What are your wishes?

Working days.

Co robię, kiedy nie piszę nowej notki?
What am I doing instead of writing a new note?

Metamorfoza part 1.

Prowadziłam dziś wyjątkową wycieczkę, krótką, zaledwie półtoragodzinną, w ramach zajęć uniwersyteckich "Miasto w XX wieku". Chciałam pokazać "w naturze", jak zmienił się Kraków na przestrzeni XIX i pierwszej połowy XX w. Gdzie zabrałam moją grupę? 

(część pierwsza wycieczki - Stare Miasto)

ENG: I led today an exceptional tour, szhort, of only 1,5 h, which was the project for my classes "City in 20 c.". I wanted to show "in nature" how Cracow changed during 19 and the first half of 20. c. Where did I take my group?
(It's only the first part of the tour - Old Town)

Zamiast wstępu. Instead of introduction.

Ostatnie lata I Rzeczpospolitej i panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego stały się początkiem przemian w Krakowie. Upadającym miastem zarządzała Komisja Dobrego Porządku, która próbowała dokonać pierwszych reform administracyjnych, a Hugo Kołłątaj pracował nad unowocześnieniem Akademii. Uchwalenie Konstytucji 3 Maja i Prawa o Miastach przyspieszyły metamorfozę Krakowa, a w 1800 roku wydano ostateczny dekret o przyłączeniu Kazimierza i Kleparza do Krakowa.

The last days of the first Republic of Poland and the reign of Stanisław August Poniatowski were the beginning of the changes in Cracow.The collapsing city was governed by the Commission of the Good Order, which was trying to perform the first administrative reform and Hugo Kołłątaj ws working on the modernisation of the Accademy. The Constitution of 3rd of May and the Laws of the Cities sped up the metamophosis of Cracow and in 1800 the definite decret was passed joining Kazimierz and Kleparz to Cracow.

Planty.

W 1804 roku Kraków ogłoszono miastem otwartym, z czym wiązała się konieczność wyburzenia murów obronnych. Były one zresztą w fatalnym stanie, nie mogły już stanowić punktu obrony, a przez lata stały się schronieniem dla wszelkiej patologii, złodziejów, kryminalistów, a przede wszystkim prostytutek, nazywanych w związku z tym "murwami". W 1810 rozpoczęto wyburzanie murów. Z inicjatywy senatora Feliksa Radwańskiego na powstałej pustej przestrzeni w latach 20. XIX w. założono miejski ogród, nazwany Plantami (od "plantowania", czyli wyrównywania terenu). Po śmierci Radwańskiego kierownictwo prac objął Florian Straszewski. Planty szybko stały się miejscem spacerów i odpoczynku, będąc jedyną zieloną przestrzenią w obrębie Starego Miasta.

In 1804 Cracow was proclaimed the open city, which meant the necessity to demolish the city walls. They were in terrible condition, they couldn't be the part of the defence plan and during the years they became the shelter for pathology, thieves, criminals and most of all - prositutes. In 1810 the demolition was started. With the senator Feliks Radwański's initiative on the remaining empty space the city garden was opened in 1820s., later called Planty. After the death of Radwański, Florian Straszewski became the director ofthe works. Planty quickly became the place for walks and relax, being the only green area in the Old Town.

Rynek Główny. Market Square.

Do XIX wieku było to po prostu ogromne targowisko, pełne brudnych, często rozsypujących się straganów i bud. W 1817 roku, mając na względzie bezpieczeństwo własne i obywateli, radni miasta zadecydowali o wyburzeniu Ratusza. Zamierzano go odbudować, jednak rząd austriacki nigdy nie wyraził na to zgody. Wkrótce, w latach 40. przystąpiono do porządkowania drugiej strony Rynku - wyburzono kramy i wagi miejskie. Na koniec postanowiono zająć się Sukiennicami. Renesansowy budynek przez lata obrósł w liczne przybudówki, skutecznie skrywające jego piękno. Nic dziwnego, że tylko oko artysty dostrzegało ukryte w nich piękno i wartość historyczną. Jan Matejko, bo o nim mowa, zarekomendował swojego młodego przyjaciela, Tomasza Prylińskiego. Według jego projektu w latach 1875-79 odnowiono krakowskie Sukiennice. W ten sposób w XIX w. Rynek Główny przeistoczył się z targowiska w elegancki salon Krakowa, najbardziej reprezentacyjne miejsce miasta.

Up till 19th c. this was just a big market, full of dirty stalls, often falling apart. In 1817, taking into account the safety of the citizens, the city council decided the demolition of the Town Hall. at first they planned to rebuilt it, but the Austrian government never allowed this. Soon, in 1940s. the other side of the Market Square was cleaned - the stalls and city weights were demolished. In the end, the council decided to take care of the Cloth Hall. The Renaissaince building was surronded by many outhouses, successfully covering its beauty. No wonder that only the eye of the artist could acknowledge the hidden beauty and the unique historical value. Jan Matejko, because he was the one, recommended his young friend, an architect, Tomasz Pryliński. According to his design, the Cloth Hall was renovated in 1875-79. This way, in 19th century the Market Square was transformed into the elegant parlour of Cracow, the most representative place in the city.

Feniks.

W 1914 roku zburzono kamienice na rogu Rynku i ul. Jana. Przez kilka lat parcela stała niezabudowana i dopiero w 1928 Wiedeńskie Towarzystwo Ubezpieczeniowe "Feniks" zwróciło się z prośba do Adolfa Szyszko-Bohusza o przygotowanie projektu gmachu. Do 1932 powstał w tym miejscu nowoczesny, awangardowy budynek, wyróżniający się swoją formą od innych kamienic na Rynku. W budynku tym wykorzystano wszystkie nowe technologie, m.in. klimatyzację.

In 1914 the tenement houses on the corner of Jana st. and the Market Square wew demolished. For a few years the are stood empty and only in 1928 The Vienna Insurance Agency "Phoenix" asked Adolf Szyszko-Bohusz for the design of the building. In 1932 a modern, avangarde building was created, standing out of the other building on the Square. In this house the new technologies, eg. air-conditioning were used.

Plac Szczepański. Szczepan Square.

Przemiany w tym miejscu rozpoczęły się w 1801 roku, wraz ze zburzeniem starego kościoła św. Szczepana, kolegium jezuitów oraz kaplicy św. Macieja i Mateusza, w  ramach akcji wyburzania starych, niewielkich, zniszczonych kościołów. W 1811 nazwano plac imieniem Gwardii Narodowej, planowano uczynienie z niego reprezentacyjnego miejsca, jednak plany te nie powiodły się. Przez długie lata plac był niczym więcej niż targowiskiem. Lepsze lata nadeszły z początkiem XX w. Odnowiono budynek teatru, wzniesiono Pałac Sztuki i secesyjne kamienice. W latach 30. jedna z parceli zakupiła Powiatowa Kasa Oszczędnościowa. By uzyskać teren pod zabudowę wyburzono, bez zgody urzędu miasta, gotyckie kamieniczki. Na tym miejscu architekci Stefan Strojko i Fryderyk Tadanier zaprojektowali "krakowski drapacz chmur", najwyższy na Starym Mieście budynek, liczący 7 pięter. Na PKO nałożono karę w wysokości 100 tys. zł. za bezprawne wyburzenie starych budynków. Pieniądze te zasiliły fundusz budowy nowego gmachu Muzeum Narodowego.

The changes in this place started in 1801 with the demolition of the church of St. Szczepan, the jesuits' college and the chapel of st. Matthew, which was a part of the action of demolishing old, small, destroyed churches. In 1811 the square was named after the National Guards, it was planned to be a representative space, but those plans failed. For long years the square was nothing more than the market. The better years came with the beginning of 20th c. The Theatre was renovated, the Palace of Art and the art nouveau tenements were put up. In 1930s. on of the parcels was bought by the polish bank. They ordered the demolition of the old houses without the permission of the city council. Here the architects Stefan Strojko and Fryderyk Tadanier designed the "Cracow Skyscraper", the tallest one in the Old Town with its 7 floors. They were punished for the illegal demolition and made to pay 100000 zł. for the fund for the construction of National Museum.

Tramwaje. Tramways.

Dawniej transport miejski w Krakowie rozwijał się zdecydowanie szybciej niż obecnie... W 1872 tramwaje konne zastąpiły omnibusy, łącząc Dworzec z wylotem ul. Mostowej na Kazimierzu. Już w 1901 ulicami Krakowa przejechał tramwaj elektryczny, a w 1902 były już 4 takie linie. Tramwaje przejeżdżały przez Rynek Główny, pod Bramą Floriańską (w związku z czym trzeba było obniżyć poziom ul. Floriańskiej), ulicami Szewską, Sławkowską, Grodzą i in. Całe Stare Miasto zamieniło się w torowisko, co miało świadczyć o szybkiej drodze Krakowa do nowoczesności.

In the past the public transport in Cracow was developping really quickly, especially compared to nowadays. In 1872 the horse tramways replaced the omnibuses, joining the railway station with Mostowa street in Kazimierz. In 1901 the electric tramway was introduces and in 1902 there were 4 such lines. The tramways went through the Market Square, under the Florian's Gate (to achieve this it was necessary to lower the level of the street), the streets Szewska, Sławkowska, Grodzka and others. All the Old Town was changed into the railway, which was supposed to prove the fast way to modern days.

cdn.
to be continued

Pinkish Cracow.

Ten poniedziałek nie był najpiękniejszy, od rana dość ponury, wilgotny, deszczowy. Wieczór wynagrodził wszystko. Okolice Mostu Grunwaldzkiego i Rondo Grzegórzeckie.

ENG: This Monday wasn't the most beautifull, quite gloomy since the morning, humid, rainy. But the evening was a good recompansation. The surroundings of Grunwaldzki Bridge and Grzegórzeckie Rondabout.

Trudne początki.The difficult beginnings.

12 maja 1364 roku król Kazimierz Wielki, za zgodą papieża Urbana V, wydał przywilej fundacyjny uniwersytetu w Krakowie. Był to drugi, po uniwersytecie praskim, uniwersytet w środkowej Europie. Oficjalna nazwa brzmiała wówczas - Studium Generale.

ENG: On May 12th, 1364 king Casimir the Great, following the permission of pope Urban V, published the privilege of foundation of the university in Cracow. It was the second, after Prague, university in Middle Europe. The official name at the time was Studum Generale.

Dlaczego? Why?

Kazimierz Wielki potrzebował wykształconych urzędników dla młodego państwa, którego potęgę wewnętrzną starał się umacniać. Uniwersytet podnosił też prestiż państwa w Europie, a ściągający do Krakowa studenci przyczyniali się do rozwoju handlu, tym samym pobudzając ekonomię miasta. Wszystko to napędzało gospodarkę Polski i przyciągało kolejnych kupców. Słowem - same korzyści!

Casimir the Great needen educated official for the young country, which power he was trying to strenghten. The universitywas raising the prestige of Poland in Europe and the students coming to Cracow helped in the development of trade, stimulating the economy of the city. It all quickened polish economy and attracted more merchants. The advantages only!

Zajęcia na uniwersytecie nie rozpoczęły się przed 1367 rokiem. W pierwszym okresie działalności akademia składała się jedynie z trzech wydziałów: artes liberales - sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa, bowiem Urban V nie zgodził się na stworzenie najważniejszego w owych czasach wydziału teologicznego. 

The lectures dodn't start till 1367. In the first stage of activity, the accademy consisted only o f three faculties: artes liberales - liberal arts, medicine and law, because the pope Urban V didn't agree for the creation of the most important at the times - the faculty of teology. 

Organizacja Uniwersytetu oparta była o model włoski (Bolonia, Padwa), więc rektor wybierany byl spośród studentów. Wyobrażacie to sobie dzisiaj ;)?

The organisation of the university was based on the italian model (Bologna, Padova), so the rector was chosen from among the students. Can you imagine this nowadays ;)?

Gdzie? When?

To jest najbardziej dyskusyjna kwestia dotycząca działalności uniwersytetu za czasów Kazimierza Wielkiego. Za Janem Długoszem wskazywano na próby zlokalizowania akademii w okolicach dzisiejszej ulicy Szerokiej na Kazimierzu. Próbowano też umieścić uniwersytet na Placu Wolnica - wciąż na jednym z budynków znajduje się tablica upamiętniająca rzekome istnienie tam akademii. Lecz najbardziej prawdopodobna wydaje się teoria, że początkowo studenci pobierali nauki pod okiem króla, na zamku wawelskim. 

This one is the most disputable question about the activity of university during the times of Casimir the Great. According to Jan Długosz, polish chronicle writer, the scientists tried to locate the accademy in the surroundings of today's Szeroka street. They also tried to place the university on Plac Wolnica - there's still a tablet commemorating the supposed existence of the accademy there. But the most probable theory says that at first the students were taught close to the king, in the Wawel castle.

Śmierć króla Kazimierza w 1370 wyznacza kres pierwszego, bardzo krótkiego etapu funkcjonowania akademii. Jego następca Ludwik Węgierski nie interesował się działaniem uniwersytetu, który przestał wykazywać jakąkolwiek aktywność. Do odrodzenia akademii doprowadziła dopiero jego córka Jadwiga, ale o tym w następnych odcinkach ;).

The death of the king Casimir in 1370 marks the end of the first, short stage of the functioning of university. Te next king, Louis d'Anjou didn't have interest in the accademy, which stopped its activity. Later, it was his daughter, Hedvige, who influenced the re-birth of the accademy, but this is the topic of some next episodes ;).

Tegoroczne obchody już jutro - o 9 msza w Katedrze i złożenie kwiatów na królewskich grobach Kazimierza Wielkiego, Jadwigi i Władysława Jagiełły, a o 11 uroczyste posiedzenie Senatu UJ w auli Collegium Maius.

This year's celebration come tomorrow - the mass in the Cathedral at 9, followed by placing the flowers on the royal graves of Casimir, Hedvige and Ladislaus Jagiełło and at 11 - the ceremonial session of the university Senate in the hall of Collegium Maius.

Jak turysta. Like a ...tourist!

Mimo, że oprowadzałam dziś wycieczkę po Krakowie, sama czułam się jak turystka. W przerwie robiłam zdjęcia i cieszyłam się słońcem. A po deszczu zachwycałam mokrymi ulicami, cichymi zaułkami i światłem.
Dobrze móc wciąż od nowa zachwycać się swoim miastem!

ENG: Although I was guiding a tour today, I felt lika a tourist myself. During the brak I was taking photos and enjoying the sun. And after the rain I admired the wet streets, quiet alleys and the light. It's soooo good to be able to admire your own city still and again!

Bo czy można się tym nie zachwycać?
Can you not admire that?