Matka królów.

Jadąc dziś rowerem pod wiatr poczułam nagły przypływ energii, girl power ;). Dlatego też postanowiłam, że dziś pojawi się notka o silnej i mądrej kobiecie!

ENG: Today on the bike, fighting with the wind I felt the sudden flow of energy, girl power ;). So I decided to devote a note to a strong and wise woman.

Elżbieta Rakuszanka, dziedziczka fortuny (oraz, na swoje nieszczęście, charakterystycznej wargi) Habsburgów, związała się z Krakowem poprzez małżeństwo z Kazimierzem Jagiellończykiem. Bardzo lubię anegdotę, chętnie zresztą powtarzaną przez przewodników, o tym, jak Król zaniemówił na dwa dni, zszokowany "urodą" narzeczonej. Wcześniej mógł Elżbietę oglądać tylko na portretach przysłanych do Krakowa. Cóż,wygląda na to, że jej portreciści byli wyjątkowo dobrze opłacani. Ślub jednak odbył się 10 lutego 1454 roku, a małżeństwo było udane.

Princess Elisabeth, the heir of the fortune (and, bad luck, also the characteristic lip) of the Habsburgs, was connected to Cracow through the marriage with Kazimierz Jagiellończyk, Casimir IV. I really like the anecdote, often repeated by the guides, telling how the king stopped speaking for two days, shocked with the "beauty" of his fiancee. Before he could have only seen her on the paintings sent to Cracow and it sees that the painters were veeery well paid. But the wedding took place on February 10th, 1454, and the couple was very happy.

Elżbieta dała Kazimierzowi trzynaścioro dzieci. Czworo z nich zostało królami (Jan, Aleksander i Zygmunt panowali w Polsce, Władysław objął tron węgiersko-czeski), Fryderyk został biskupem, Kazimierz, szykowany na księcia Litwy, zmarł w młodym wieku w opinii świętości, a w 1521 został kanonizowany. Córki ożeniono z książętami całej Europy i mówi się, że to właśnie od Elżbiety wywodzą się panujące rody europejskie. Wystarczy wspomnieć, że Polacy są w kolejce do dziedziczenia tronu Wielkiej Brytanii (gdzieś z tyłu, daleko, ale zawsze coś!). 

Elisabeth gave birth to 13 children. 4 of them became monarchs (John, Alexander andSigismund ruled Poland, Ladislaus became the king of Hungary and Czechia), Frederic was a bishop, Casimir - who was supposed to be the prince of Lithuania - died in an early age and was later canonised in 1521. The daughters got married with the pirinces of whole Europe and it's said that all the ruling dynasties of Europe began with Elisabeth, the mother of the kings - as i the title of this note. Just to mention - Poles are in the order for the succsession of the British throne (far, far in the end, but still).

Elżbieta była kobietą "ponad miarę swoich czasów". Chętnie służyła swoją radą kolejnym królom: najpierw mężowi, potem synom i brała czynny udział w tworzeniu polityki dynastycznej i rozszerzaniu wpływów Jagiellonów. Umiała wykorzystać bieżącą sytuację międzynarodową i w 1457 upomnieć się o swoje prawa do dziedziczenia Węgier i Czech. Była dla Kazimierza równym partnerem i przez wiele lat wpływała na jego politykę.

She was a woman ahead of her times. She willingly gave advice to the kings: first her husbande, then the sons and took part in the creation of the dynastical politics and spreading the influence of Jagiellonians. She was able to use the international situation and in 1457 she spoke up about her right to heir Hungary and Czechia. She was a partner for Casimir IV and for many years she had a great impact on his politics.

Kaplica Świętokrzyska

Jakie mamy po niej pamiątki w Krakowie? To zaledwie trzy przykłady:

Przede wszystkim Kaplica Świętokrzyska w Katedrze, którą razem z mężem ufundowała i gdzie oboje są pochowani. Kazimierz spoczywa w przepięknym nagrobku autorstwa Wita Stwosza, który sprawiła właśnie Elżbieta.

Zadbała także o nagrobek swojego syna, Jana Olbrachta. W Kaplicy Bożego Ciała, którą wzniosła dla swego syna,  polecono Franciszkowi Florentczykowi wykonanie ozdobnej niszy - pierwszego renesansowego dzieła na ziemiach polskich.

Elżbieta, w imieniu swoich dwóch synów - Jana i Fryderyka, ufundowała przebogato zdobiony relikwiarz na głowę świętego Stanisława. Wykonał go Marcin Marciniec. relikwiarz ozdobiony jest szafirami, perłami i diamentami - w tym jednym czarnym.

What ressebles her in Cracow? Here just three examples:

First of all, the Chapel of Saint Cross in the Cathedral, which she founded together with her husband and where they are burried. Casimir lies in a beautiful tomb by Veit Stoss, which she ordered.

She also took care of her son's, John Olbracht, tomb. In the Chapel of Corpus Christi, which she constructed for hm, she ordered Francisco Florentino to prepare a decorative niche - the first piece of renaissance art on polish lands.

In the name of her two sons - John and Frederic, she founded a reliquiary for the head of Saint Stanislaus. Made by Marcin Marciniec, it is a precious object, decorated with perles, sapphires and diamonds - including a black one.

Tak więc duch królowej unosi się ponad Krakowem dając siłę wszystkim kobietom :).

So her spirit is still in Cracow giving power to all women:).

Kobiety Podgórza.

Dziś czas na kobiety Podgórza. Poprzednie notki: kobiety z Nowej Huty i Kazimierza.

ENG: Today - women from Podgórze. Similar notes: women from Nowa Huta and Kazimierz.

gazeta.pl

Agnieszka Jałbrzykowska.

W 1887 roku została honorową obywatelką Podgórza i było to pierwsze honorowe obywatelstwo przyznane kobiecie w obrębie dzisiejszego Krakowa. Czym zasłużyła sobie pani Agnieszka na takie wyróżnienie? Przez 52 lata prowadziła pensję dla panien i właśnie za krzewienie oświaty tak ją uhonorowano. Podkreślano też jej zasługi w przeciwstawianiu się germanizacji. Po jej śmierci w 1902 roku pochowano ją na Starym Cmentarzu Podgórskim.

In 1887 she became the honourable citizen of Podgórze and she was the firstwoman awarded with honourable citizenship in the area of today's Cracow. For 52 years she run the school for girls and for this promotion of education she was honoured. Also her merits in oposing the germanisation were emphasised. After she died in 1902 she was buried on the Old Cementary in Podgórze.

Irena Droździkowska, Aurelia Danek, Helena Krywaniuk

kalejdoskop.art.pl

Kobiety z Apteki pod Orłem. Po utworzeniu getta pracowały w aptece razem z Tadeuszem Pankiewiczem i nie rzadko ryzykowały pomagając Żydom. Na Irenie ciążył obowiązek kontaktów ze stroną aryjską, przenoszenia korespondencji czy przedmiotów do spieniężenia, poszukiwania mieszkań dla chcących się ukrywać. Aurelia zdobywała lekarstwa i przekazywała korespondencję. Również Helena angażowała sie w pomoc mieszkańcom getta. Kobiety zorganizowały też akcję wywiezienia zwoju Tory poza mury getta. Gdy Irena i Helena zabawiały rozmową strażników, Aurelia wywiozła zwój ...na hulajnodze.

Women from the Pharmacy under the Eagle. After the ghetto was created they worked in the pharmacy with tadeusz Pankiewicz and they risked their lives helping the Jews. Irena was responsible for contacts with the arian ide, carrying the correspondenceorvaluable objects - to get some money, looking for apartments for the ones, who wanted to hide outside ghetto. Aurelia was searching for medicine and passing over the letetrs. Also Helena took part in those activities. The women also organised the action of taking one Torah scroll away from the ghetto. When Irena and Helena were chatting with the guards, Aurelia took the Torah away... on scooter.

Gusta Dranger, yadvashem.org

Ogromna ilość kobiet została przymusowo osiedlona w Podgórzu, kiedy w marcu 1941 roku rozkazem Otto Wachtera utworzono na prawym brzegu Wisły getto. Wszystkie zasługują na pamięć. Wśród nich były Rozalia Blau - chirurg w szpitalu żydowskim. Na skutek jej inerwencji skreślono z listy osób przeznaczonych do wysiedlenia Tadeusz Pankiewicza. Została zabita w czasie likwidacji szpitala 13 marca 1943 roku. Inna z kobiet, Gusta Dranger, była członkinią Żydowskiej Organizacji Bojowej. Brała udział w słynnym zamachu na niemiecką kawiarnię Cyganeria 22 grudnia 1942 roku. Po aresztowaniu męża, Szymona, sama zgłosiła się na gestapo, a w więzieniu, na papierze toaletowym, wpisała swoje wspomnienia, opublikowane w 1946 roku po tytułem "Pamiętnik Justyny".

A huge amount of women were forced to move to Podgórze, when in March 1941, after the order of Otto Wachter, the ghetto was ceated on the right bord of the river. They all merit the memory. Among them was Rozalia Blau  the surgeon in jewish hospital. After her intervention Tadeusz Pankiewicz was crossed out from the list of people designed for the deplacement. She was killed during the ghetto liquidation on March 13th 1943. Another woma, Gusta Drenger, was a memer of Jewish Militarz Organiyation. She took part in the famous attack on the german cafe Czganeria on December 22nd, 1942. After her huband Syzmon was arrested, she freely reported herself to gestapo. In prison, on toilet paper, she wrote down her memories, published in 1946, entitled "Justyna's memories".

Teresa Starmach

gazeta.pl

Jest historykiem sztuki. Razem z mężem prowadzi Galerię Starmach, obecnie mieszczącą się w dawnej, pięknie odnowionej Synagodze Zuckera w Podgórzu. Galeria organizuje wystawy i prezentuje dzieła artystów współczesnych. Publikuje też wydawnictwa z zakresu historii sztuki. Pani Teresa i jej mąż przekazali też do Fabryki Schindlera znaczną ilość fotografii, prezentujących ulice krakowskiego getta.

She is art historian. Together with her husband she runs Starmach Gallery, situated in the old, beautifully renovated, Zucker Synagogue in Podgórze. Te Gallery organizes exhibitions and presents the works of contemporary artists. It also publishes the books. teresa and her husband offered to Schindler's Factory a lot of photos showing the streets of the ghetto.

Kobiety z Kazimierza.

Były już kobiety z Nowej Huty, teraz czas na wielkie Kazimierzanki.

ENG: I have already described women from Nowa Huta, now it's time for great women from Kazimierz.

radio.cz

Esterce, ukochanej króla Kazimierza, poświęcilam osobną notkę. Ale przyjrzyjmy się innym kazimierskim kobietom.

To Ester, lover of king Kazimierz, I devoted a particular note. But let's have a look at the others.

Helena Rubinstein. 

wikipedia

Pierwsza kobieta milionerka, kobieta, która stworzyła piękno. Ta drobna kobieta (mierzyła zaledwie 147 cm.) twardą ręką kierowała założonym przez siebie światowym i nowoczesnym biznesem Helena Rubinstein Inc. Kosmetyki jej firmy wciąż należą do światowej czołówki, także jeżeli pomyślimy o cenach. Poza tym miłośniczka sztuki współczesnej i filantropka, ale niestety niezbyt szczęśliwa w miłości.

The first woman - millionaire, the one who created beauty. This tiny woman (she was only 147 cm) kept in her hand her own wold wide modern business Helena Rubintein Inc. The cosmetics of her company are still one of the world's best and most expensive. She was also an admirer of modern art and a philantrop, but unfortunately not very happy in love.

Sara Szenirer.

wikipedia

Sara pochodziła z ortodoksyjnej rodziny i duży wpływ na nią miały prace Samsona Rafaela Hirscha, który pisał, że ortodoksja religijna nie stoi w sprzeczności z działalnością publiczną, społeczną. Sara już w 1917 roku utworzyła w Krakowie pierwszą na świecie ortodoksyjną szkołę dla dziewcząt żydowskich - w kamienicy na rogu ulic Krakowskiej i św. Katarzyny. W następnym roku utworzyła organizację Beit Jaakow, która rozprzestrzeniła ideę szkół w Polsce i na świecie. Kolejnym krokiem było otwarcie kolegium kształcącego nauczycielki. Sara zmarła w 1935 i pochowano ją na cmentarzu w Podgórzu, tym samym, który zniszczyli Naziści pod budowę obozu koncentracyjnego. Dziś upamiętnia ją symboliczny nagrobek ustawiony na tym terenie w 2004 roku, a jej dzieło trwa - szkoły Beit Jaakow wciąż funkcjonują w Stanach Zjednoczonych i Izraelu.

Sara came from an orthodox family and was strongly influenced by the work of Samson Rafael Hirsch, who wrote that religous orthodoxy could be joined with public, social activity. Already in 1917 Sara created in Cracow the first orthodox school for jewish girls in the world - in a building on the corner of Krakowska and w. Katarzyny streets. Next year she created the organization Beit Jaakow, which spead the idea of schools in Poland and in the world.The next step was to open the college educating future women teachers. Sara died in 1935 and was burried on the cementary in Podgórze, the same which was destroyed by the Nazis for the construction of the concentration camp. Today she is commemorated by the symbolic tomb, put up in 2004, and her work lasts - Beit Jaakow schools are still active in Israel and the USA.

wikipedia

Miriam Akavia, pierwotnie Matylda Weinfeld.

wikipedia

Chociaż nie urodziła się i nie mieszkała na Kazimierzu, poprzez swoją rodzinę, religię i tradycję związana była z tą dzielnicą, tu były jej korzenie - co widać w jej książkach -  np. "Moja winnica" i "Moje powroty". Z kazimierskimi żydówkami związał ją także los więźniarki getta i obozów koncentracyjnych. Ocalała z Holocaustu i dziś mieszka w Izraelu, działa jako przewodnicząca Towarzystwa Izrael - Polska. 

Born in Cracow as Matylda Weinfeld. Although she wasn't born and didn't live in Kazimierz, through her family, religion and traditions she belonged to here, here were her roots - what is visible in her books, eg. "My own vineyard" and "Moje powroty" (not translated into English).Whit the Jews from Kazimierz she was connected byt the fate of the prisoner of the getto and concentration camps. She survived the Holocaust and todaty lives in Israel and works as the president of the Platform for Jewish-Polish Dialogue.

www.local-life.com

Wspaniałych kobiet na Kazimierz było, jest i będzie więcej, co do tego nie mam żadnych wątpliwości. Smutno mi na myśl, jak wiele wspaniałych kobiet z Kazimierza straciło życie w czasie Holocaustu, jak bogata byłaby nasza kultura i tradycja, gdyby nie te straszne lata...

There were, are and will be many great women from Kazimierz, I have no doubt about that. Im just really sad, when I think,. how many wonderful women lost their lives in Holocaust, how beautiful and rich our culture and tradition would be if it wasn't for those terrible years...

Kobiety z Nowej Huty.

Za niecały miesiąc Dzień Kobiet i dlatego na blogu pojawią się notki prezentujące wspaniałe kobiety z bliższej i dalszej historii Krakowa. Na pierwszy ogień - Nowa Huta.

ENG: As Women's Day is coming closer, Im going to present you the notes about wonderful women from Cracow's history and presence. To start with - Nowa Huta.

Kobiety budujące Nową Hutę nie doczekały się nowohuckiej wersji "Przygody na Mariensztacie", ale równie ochoczo jak murarki warszawskie budowały osiedla, pracowały w stołówkach Kombinatu, nowo powstających sklepach. Przyjeżdżały tu w poszukiwaniu nowego życia, wielkiego świata, ale trafiały do zatłoczonych hoteli robotniczych i ciężkiej pracy. W wolnym czasie tańczyły na Placu przy Poczcie, bawiły się, chodziły do kina. Raz w roku hucznie obchodziła Nowa Huta Dzień Kobiet, nie zapominając wtedy o swoich przodownicach.

Women building Nowa Huta were very had-working - construction, bars, shops, cantines. They came here looking for new chances in their lives, for a big world, but what they were offered at first were only crowded hotels and hard work. But in ther free time they danced, haad fun, went to the cinemas. Once a year there was a solemn celebration of the Women's Day, particularly of the champions of work. the forewomen.

Marta Ingarden, wspaniała Pani architekt, bez której Nowa Huta wyglądałaby inaczej. Razem z mężem, Januszem, współtworzyła wiele projektów, m.in. Teatr Ludowy, Centrum Administracyjne, czy Blok Szwedzki. Pochodziła ze Lwowa, a na budowę Nowej Huty trafiła po ukończeniu krakowskiej AGH.

Marta Ingarden was a great architect, Nowa Huta would be different without her. Together with her husband, Janusz, she created a lot of designs, eg. Theatre, Administrative Centre or Swedish Block of Flats. She was born in Lviv and came to Nowa Huta after graduating from Cracow's AGH.

Kolejna z niesamowitych nowohucianek to Krystyna Skuszanka, pierwsza Dyrektor Teatru Ludowego. Z Nową Hutą związana była tylko przez 8 lat (1955-63), ale na trwale wpisała się w jej historię tworząc teatr na bardzo wysokim poziomie.

Another incredible woman was Krytyna Skuszanka, the first director of the Ludowy Theatre. She worked in Nowa Huta only for 8 years (1955-1963), but she created here a high-level theatre and became the part of its history.

A teraz bardziej współcześnie - w ostatnich dniach sporo mówi się o kłopotach słynnej "Skarbnicy", księgarni na Placu Centralnym. Właścicielka, pani Anna, toczy walkę o przetrwanie i, jak donosi Magistrat Nowohucki, są duże szanse na zwycięstwo. Trzymam kciuki!

More up to date now - recently there has been a lot of tals about the problems of the famous "Skarbnica" - bookshop at the Central Square. The owner, ms. Anna is fighting for the survival and, as Magistrat Nowohucki reports, there are big chances for winning. Fingers crossed!

Last, but not least, Agata Dębicka i moje ulubione piksele - czyli bardzo ciekawa twórczość kreatywnej kobiety z Nowej Huty. Do wielu ciekawych projektów ostatnio dołączył film - w "Facecie NIEpotrzebnym od zaraz" pojawiają się właśnie piksele.

Las, but not least - Agata Dębicka and my favourite piksele - very interesting art of a creative woman from Nowa Huta. Together with many great projects is the newwest one - a polish cinema movie, which her designs are a part of.

agde.blox.pl