Dziedzińce UJ.

Z okazji jubileuszu Uniwersytet przygotował spacer przez dziedzińce wokół Collegium Maius.

Spacer rozpoczął się na Dziedzińcu Huta, niewielkim, dawnym dziedzińcu gospodarczym, którego nazwa jest spolszczeniem używanej dawniej niemieckiej nazwy. Dziś znajduje się tam niewielka kawiarenka i prezentowane są rzeźby Karola Badyny, które wcześniej można było oglądać w Ogrodzie Profesorskim.

Tuż obok znajduje się Dziedziniec Collegium Nowodworskiego. W 1586 roku pojawił się wśród profesorów pomysł utworzenia Classes, pierwszej w Rzeczpospolitej szkoły mającej przygotowywać do studiów uniwersyteckich. Budynek jednak jest późniejszy, a swoją nazwę zawdzięcza dobrodziejowi gimnazjum - Bartłomiejowi Nowodworskiemu, który po burzliwej młodości i pobycie za granicą, wrócił do Polski, działał na rzecz rozwoju kultury i edukacji. Nowodworski przekazał ten budynek gimnazjum. W późniejszych czasach w budynku zgromadzono część księgozbioru Biblioteki Jagiellońskiej. Tu odbywały się Sejmy Rzeczpospolitej Krakowskiej w pierwszej połowie XIX wieku. Tutaj też w 1939 roku miła miejsce premiera przedstawienia Kalejdoskop z Karolem Wojtyłą w roli byka!

Stamtąd przez zazwyczaj zamknięte przejście udaliśmy się do Collegium Maius, najstarszego budynku uniwersyteckiego, którego początki sięgają 1400 roku i odnowienia Akademii dzięki testamentowi królowej Jadwigi. Władysław Jagiełło  odkupił od mieszczanina Pęcherza budynki znajdujące się przy Zaułku Żydowskim z przeznaczeniem dla Uniwersytetu i w przeciągu kolejnego stulecia ukształtowało się Collegium Maius w obecnym kształcie. Mieszkali tu profesorowie teologii, uważanej wówczas za królową nauk. Budynek nieco podupadł w okresie Kołłątajowskiej reformy Akademii, a w XIX wieku nadano mu neogotyckie kształty. Znajdowała się tu biblioteka do 1940 roku, kiedy przeniesiono ją do obecnego gmachu. Po wojnie pod okiem profesora Karola Estreichera dokonano gruntownej restauracji budynku oraz utworzono Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podczas spaceru specjalnie dla nas (nie o pełnej godzinie) zagrał zegar, odnowiony z okazji jubileuszu.

Obecnie można zwiedzać wspaniałą wystawę czasową Piękno Darowane. Dzieła Ofiarowane Uniwersytetowi Jagiellońskiemu w zbiorach Collegium Maius. Zobaczymy tu globusy podarowane przez Jana Brożka, przyrząd astronomiczny z darów Stanisława Augusta Poniatowskiego, obraz od Jana Matejki i Oscara Andrzeja Wajdy. Jednak najsmutniejszą częścią ekspozycji jest historia dokumentów fundacyjnych UJ. Pergaminy, ukryte 1 września 1939 roku pod posadzką Collegium Novum rozpadły się w czasie wojny, jedynie pieczęcie przetrwały.

Z Maius przeszliśmy do Ogrodu Profesorskiego i Collegium Novum. Oba te miejsca już opisywałam, teraz wpis o Collegium Novum został zaktualizowany o zdjęcia z Auli Collegium Novum i sali 56 dzisiaj byłam tam pierwszy raz w życiu w towarzystwie aparatu ;). 

Sekrety Collegium Novum. The secrets of Collegium Novum.

Collegium Novum. Ten najważniejszy dziś gmachu Uniwersytetu Jagiellońskiego został wybudowany w latach 1883-1887 na miejscu dawnych burs studenckich, m.in. Bursy Jeruzalem, ufundowanej przez Zbigniewa Oleśnickiego. Bursy spłonęły w 1841 roku, a puste miejsce przeznaczono na nowy gmach uniwersytecki. Jego projektantem został Feliks Księżarski, architekt zatrudniony wcześniej m.in. przy budowie fortyfikacji krakowskich i Kaplicy św. Bronisławy przy Kopcu Kościuszki. Ten niezwykle utalentowany twórca stworzył potężny neogotycki budynek, którego wygląd zewnętrzny podkreśla dostojne funkcje, jakie łączą się z jego wnętrzem. Collegium Novum jest bowiem siedzibą Rektora i Dziekanów, miejscem uroczystych promocji doktorskich i sesji naukowych.

Księżarski zdecydował się na stworzenie budynku w stylu neogotyckim, wzorując się na wiedeńskiej Akademisches Gymnasium i drezdeńskiej Kreuzschule. Fasadę tej budowli z surowej cegły zdobi  potężny ryzalit, ozdobiony herbami fundatorów Uniwersytetu: papieża Urbana V, którego bulla zezwoliła na powstanie Akademii Krakowskiej, królowej Jadwigi, która w testamencie przekazała swoje klejnoty na rzecz Uniwersytetu, króla Kazimierza Wielkiego, założyciela Akademii Krakowskiej w 1364, króla Władysława Jagiełły, który reaktywował Uniwersytet w 1400. Poniżej, mniejsze herby honorują kolejnych dobroczyńców: wykonawców testamentu królowej Jadwigi - bp. Piotra Wysza (Bróg) i kasztelana Jaśka z Tęczyna (Topór), królową Elżbietę z Pilczy Granowską, żonę Władysława Jagiełły (Leliwa), bp. Mikołaja Kurowskiego (Śreniawa) i podkanclerzego Klemensa z Moskorzewa (Pilawa). Na fasadzie można też zauważyć oficjalny herb Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Wygląd zewnętrzny miał podkreślać dostojne funkcje, jakie łączą się z jego wnętrzem. Collegium Novum było bowiem pomyślane jako siedziba Rektora i Dziekanów, miejsce uroczystych promocji doktorskich i sesji naukowych. Budynek do dziś spełnia takie funkcje, będą poza tym miejscem codziennych zajęć uniwersyteckich.

Również wnętrze Collegium Novum jest niezwykle ciekawe. Plan budynku opiera się na dwóch wewnętrznych dziedzińcach oraz mieszczącej się między nimi przestronnej, monumentalnej klatce schodowej z maswerkową balustradą oraz kryształowymi sklepieniami.

Na piętrze zlokalizowano najbardziej reprezentacyjną aulę. Jej wyposażenie – katedra rektorska, fotele członków senatu, krzesła dziekańskie, a także boazeria – zostało zaprojektowane przez architekta Tadeusza Stryjeńskiego. Aulę zdobią portety rektorów i inne wspaniałe obrazy, wśród których najbardziej znanym jest "Kopernik. Rozmowa z Bogiem." autorstwa Jana Matejki.

Inną ważną salą jest ta oznaczona numerem 56, Lectorium Iosephi Szuiski. To w niej 6 listopada 1939 roku dokonali aresztowań w ramach tzw. Sonderaktion Krakau. Ówczesny Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesor Tadeusz Lehr-Spławiński, 3 listopada 1939 roku otrzymał polecenie zarządzenia na 6 listopada ogólnego zebrania wykładowców do wysłuchania wyjaśnień o niemieckim punkcie widzenia na sprawy nauki i szkoły wyższe. Aresztowano 183 pracowników naukowych UJ i innych wyższych uczelni Krakowa. Wywieziono ich, poprzez więzienie na Montelupich, Wrocław i Berlin do obozu w Sachsenhausen, skąd wielu już nie powróciło. Wśród zatrzymanych byli też starsi i chorzy naukowcy, co w warunkach obozu koncentracyjnego doprowadziło do pogorszenia stanu zdrowia i przyśpieszonej śmierci. Pierwszą ofiarą śmiertelną akcji był profesor Akademii Górniczej Antoni Meyer, który zmarł 24 grudnia 1939. Upamiętnia ich tablica wmurowana w sali. Moment ten utrwalono nie tylko we wspomnieniach profesorów, ale także w filmografii, m.in. w serialu "Polskie Drogi". Te tragiczne wydarzenia upamiętniają tablice - w sali 56 oraz na klatce schodowej. 

Klatki schodowe i korytarze zdobią liczne tablice pamiątkowe, upamiętniające profesorów i rektorów, ofiary I i II wojny światowej, wybitnych studentów, artystów i inne postaci zasłużone dla kultury polskiej i historii Uniwersytetu.

ENG: English version coming soon :)

Rozejrzyj się po wnętrzu!